Ir al menú de navegación principal Ir al contenido principal Ir al pie de página del sitio

Artigos

Vol. 16 Núm. 32 (2023): La Unidad Popular chilena: una historia cultural

Ramon Llull y la Edad Media Global: geopolítica, integración y diversidad

DOI
https://doi.org/10.5433/1984-3356.2023v16n32p371-400
Enviado
abril 11, 2023
Publicado
2023-12-31

Resumen

En los últimos años, la Edad Media Global se ha convertido en un concepto que conquista cada vez más adeptos en el mundo académico. No se trata de una historia mundial, de todos los continentes, sino solamente de Afro-Eurasia, sus partes conectadas e integradas. El objetivo de este artículo es explorar tres aspectos de ese mundo afro-euroasiático (geopolítica, integración y diversidad), con énfasis en los siglos XIII-XIV. Para ello, examinaremos la experiencia de globalidad del filósofo mallorquín Ramon Llull (c. 1232-1316), recogiendo indicios en su trayectoria y producción textual. Metodológicamente, trabajaremos con comparaciones, contextualizaciones y el análisis de las (des)integraciones y (des)conexiones entre distintas sociedades, considerando escalas que trascienden las fronteras nacionales.

Citas

  1. ABU-LUGHOD, Janet. Before European Hegemony: The World System A.D. 1250-1350. Nova York: Oxford University Press, 1989.
  2. ADÃO, Guilherme. Directorium ad Faciendum Passagium Transmarinum. The American Historical Review, [Oxford], v. 12, n. 4, p. 810-857, 1907. Edição de C. Raymond Beazley. DOI: https://doi.org/10.2307/1839189
  3. ADÃO, Guilherme. How to defeat the Saracens (Tractatus quomodo Sarraceni sunt expugnandi). Tradução de Giles Constable. Washington: Dumbarton Oaks, 2012.
  4. AMITAI-PREISS, Reuven. Mongols and Mamluks: the Mamluk-Ilkhanid war, 1260-1281. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
  5. BADIA, Lola. Le plurilinguisme paradoxal de Raymond Lulle. In: KAPPLER, Claire; THIOLIER-MÉJEAN, Suzanne (ed.). Le plurilinguisme au Moyen ge. Paris: L'Harmattan, 2009. p. 177-201.
  6. BADIA, Lola. Monolingüisme i plurilingüisme segons Ramon Llull: de l'ideal unitari a les solucions pragmàtiques. Butlletí de la Reial Acadèmia de Bones Lletres de Barcelona, Barcelona, v. 43, p. 277-295, 1992.
  7. BEAUJARD, Philippe. The Indian Ocean in Eurasian and African World-Systems before the Sixteenth Century. Journal of World History, Honolulu, v. 16, n. 4, p. 411-465, 2005. DOI: https://doi.org/10.1353/jwh.2006.0014
  8. BECKERT, Sven. Empire of Cotton: a Global History. New York: Knopf, 2014.
  9. BELICH, James; DARWIN, John; WICKHAM, Chris. Introduction: the Prospect of Global History. In: BELICH, James; DARWIN, John; FRENZ, Margret; WICKHAM, Chris (ed.). The Prospect of Global History. Oxford: Oxford University Press, 2016. p. 3-22. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198732259.003.0001
  10. BIRAN, Michal. BaghdÄd under Mongol Rule. In: SCHEINER, Jens; TORAL, Isabel (ed.). BaghdÄd: from Its Beginnings to the 14th Century. Leiden: Brill, 2022. p. 285-315. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004513372_012
  11. BIRAN, Michal. The Mongol Imperial Space: From Universalism to Glocalization. In: PINES, Yuri; BIRAN, Michal; RÜPKE, Jörg (ed.). The Limits of Universal Rule. Eurasian Empires Compared. Cambridge: Cambridge University Press, 2021. p. 220-256. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108771061.008
  12. BONTEA, Cornel. Theory of the Passagium Particulare: A Commercial Blockade of the Mediterranean in the Early Fourteenth Century? In: THEOTOKIS, Georgios; YILDIZ, Aysel (org.). A Military History of the Mediterranean Sea. Leiden: Brill, 2018. p. 202-219. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004362048_011
  13. BORGOLTE, Michael. A Crisis of the Middle Ages? Deconstructing and Constructing European Identities in a Globalized World. In: LOUB, Graham A.; STAUB, Martial (ed.). The Making of Medieval History. York: York Medieval Press, 2017. p. 70-84.
  14. CAPDEPUY, Vincent. [O sistema-mundo euroasiático e africano nos séculos XIII e XIV]. Histoire Globale, [s. l.], 2011. Disponível em: http://blogs.histoireglobale.com/wp-content/gallery/divers/figure-3.jpg. Acesso em: 10 fev. 2023.
  15. CHAKRAVARTI, Ranabir. The Indian Ocean Scenario in the 14th Century Latin Crusade Tract: Possibilities of a World Historical Approach. Asian Review of World Histories, [s. l.], v. 3, p. 37-58, 2015. DOI: https://doi.org/10.12773/arwh.2015.3.1.037
  16. CLASSEN, Albrecht. Multilingualism in the Middle Ages and the Early Modern Age: The Literary-Historical Evidence. Neophilologus, Groningen, v. 97, p. 131-145, 2013. DOI: https://doi.org/10.1007/s11061-012-9321-5
  17. CONRAD, Sebastian. O que é a História Global? Lisboa: Edições 70, 2019.
  18. DALTON, Heather; SALO, Jukka; NIEMELA, Pekka; ÖRMÄ, Simo. Frederick II of Hohenstaufen's Australasian cockatoo: Symbol of detente between East and West and evidence of the Ayyubids' global reach. Parergon, [Australian], v. 35, n. 1, p. 35-60, 2018. DOI: https://doi.org/10.1353/pgn.2018.0002
  19. DOMÍNGUEZ REBOIRAS, Fernando. La idea de cruzada en el Liber de passagio de Ramón Llull. Patristica et Mediævalia, Buenos Aires, v. 25, p. 45-75, 2004.
  20. DOMÍNGUEZ REBOIRAS, Fernando. Ramon Llull: el mejor libro del mundo. Barcelona: Arpa Editores, 2016.
  21. ERTL, Thomas; OSCHEMA, Klaus. Les études médiévales après le tournant global. Annales, Histoire, Sciences Sociales, Aubervilliers, v. 76, n. 4, p. 787-801, 2021. DOI: https://doi.org/10.1017/ahss.2021.157
  22. FAVEREAU, Marie. The Mongol Peace and Global Medieval Eurasia. Comparativ, [s. l.], v. 28, n. 4, p. 49-70, 2018.
  23. FRIEDLEIN, Roger. El diàleg en Ramon Llull: l'expressió literària com a estratègia apologética. Barcelona: Universitat de Barcelona; Palma: Universitat de les Illes Balears, 2011.
  24. GARCÍA ESPADA, Antonio. El ensanchamiento geográfico de la teoría de Cruzada tras 1291. La incorporación de las Indias al horizonte geopolítico de la cristiandad latina. In: CURTO, Diogo Ramada et al. (ed.). From Florence to the Mediterranean and beyond. Florença: Olschki, 2009. p. 475-493.
  25. GAYÀ ESTELRICH, Jordi. Ramon Llull en Oriente (1301-1302): circunstancias de un viaje. Studia Lulliana, Palma de Mallorca, v. 37, p. 25-78, 1997.
  26. GEARY, Patrick. O mito das nações: a invenção do nacionalismo. São Paulo: Conrad Editora do Brasil, 2005.
  27. GIL, Juan. Ecumenismo y geoestrategia. De fray Guillermo Adán a san Francisco Javier. Collectanea christiana orientalia, Córdoba, v. 5, p. 125-146, 2008. DOI: https://doi.org/10.21071/cco.v5i.14723
  28. GLOBAL MIDDLE AGES. [S. l.]: Global Middle Ages Project, [2023]. Disponível em: http://globalmiddleages.org/. Acesso em: 10 fev. 2023.
  29. GREEN, Monica. #MedievalTwitter. Oxford, 18 mar. 2019. Twitter: @monicaMedHist. Disponível em: https://twitter.com/monicamedhist/status/1107653516691042304. Acesso em: 10 fev. 2023.
  30. GREEN, Monica. The Black Death and the Global Middle Ages. Global Middle Ages, [s. l., 2023]. Disponível em: http://globalmiddleages.org/content/black-death-and-global-middle-ages. Acesso em: 10 fev. 2023.
  31. HANSEN, Valerie. Ano 1000: o verdadeiro início da globalização. Porto: Ideias de Ler, 2020.
  32. HAUF VALLS, Albert Guillem. Texto y contexto de La flor de las historias de Oriente: un programa de colaboración cristiano-mongólica. In: EGIDO, Aurora; ENGUITA, José María (ed.). Juan Fernández de Heredia y su época. Zaragoza: Institución Fernando el Católico, 1996. p. 111-154.
  33. HENG, Geraldine. The Global Middle Ages: An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press, 2021. DOI: https://doi.org/10.1017/9781009161176
  34. HILLGARTH, Jocelyn Nigel. El problema d'un imperi mediterrani català, 1229-1327. Palma de Mallorca: Editorial Moll, 1984.
  35. HILLGARTH, Jocelyn Nigel. Ramón Llull y el lulismo en la Francia del siglo XIV. Barcelona: Institut d'Estudis Catalans, 2018.
  36. HOLMES, Catherine; STANDEN, Naomi. Introduction: Towards a Global Middle Ages. Past & Present, Oxford, v. 238, p. 1-44, 2018. Suplemento 13. DOI: https://doi.org/10.1093/pastj/gty030
  37. HUMPHREYS, Stephen R. Egypt in the world system of the later Middle Ages. In: PETRY, Carl F. (ed.). The Cambridge History of Egypt: Islamic Egypt, 640-1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998. v. 1. p. 445-461. DOI: https://doi.org/10.1017/CHOL9780521471374.017
  38. JACOBY, David. Western commercial and Colonial Expansion in the Eastern Mediterranean and the Black Sea in the Late Middle Ages. In: ORTALLI, Gherardo; SOPRACASA, Alessio (ed.). Rapporti mediterranei, pratiche documentarie, presenze veneziane: le reti economiche e culturali (XIV-XVI secolo). Veneza: IVSLA, 2017. p. 3-50.
  39. KINOSHITA, Sharon. Reorientations: The Worlding of Marco Polo. In: GANIM, John M.; LEGASSIE, Shayne Aaron (ed.). Cosmopolitanism and the Middle Ages. New York: Palgrave Macmillan, 2013. p. 39-57. DOI: https://doi.org/10.1057/9781137045096_3
  40. KORYKOS, Hayton de. La Flor des estoires de la terre d'Orient. In: Recueil des Historiens des Croisades. Documents arméniens, Paris: Imprimerie nationale, 1906. Edição de Charles Köhler. t. 2.
  41. LEISER, Gary La Viere. The Crusader Raid in the Red Sea in 578/1182-83. Journal of the American Research Center in Egypt, Nova York, v. 14, p. 87-100, 1977. DOI: https://doi.org/10.2307/40000370
  42. LIU, Benjamin. The Mongol in the text. In: ROBINSON, Cynthia; ROUHI, Leyla (ed.). Under the Influence: Questioning the Comparative in Medieval Castile. Leiden: Brill, 2005. p. 291-325. DOI: https://doi.org/10.1163/9789047405986_015
  43. LLINARÈS, Armand. Une histoire sommaire des religions selon la Doctrina Pueril de Ramon Llull. Revista Catalana de Teologia, Barcelona, v. 19, n. 1, p. 99-107, 1994.
  44. LLULL, Ramon. Doctrina Pueril: a cura de Gret Schib. Barcelona: Editorial Barcino, 1987.
  45. LLULL, Ramon. Liber de acquisitione Terrae Sanctae. In: LULLI, Raimundi. Opera Latina: Corpus Christianorum, Continuatio Mediaevalis. Turnhout: Brepols, 2018. v. 266, t. 38, p. 205-229. Edição de Fernando Domínguez Reboiras.
  46. LLULL, Ramon. Liber de Fine. In: LULLI, Raimundi. Opera Latina: Corpus Christianorum, Continuatio Mediaevalis, Turnhout: Brepols, 1981. v. 35, t. 9, p. 247-291. Edição de Aloisius Madre.
  47. LLULL, Ramon. Liber de passagio: De modo convertendi infideles.. In: LULLI, Raimundi. Opera Latina: Corpus Christianorum, Continuatio Mediaevalis. Turnhout: Brepols, 2003a. v. 182, t. 28, p. 333-353. Edição de Fernando Domínguez Reboiras.
  48. LLULL, Ramon. Liber de passagio: De recuperatione Terrae Sanctae. In: LULLI, Raimundi. Opera Latina: Corpus Christianorum, Continuatio Mediaevalis. Turnhout: Brepols, 2003b. v. 182, t. 28, p. 327-331. Edição de Fernando Domínguez Reboiras.
  49. LLULL, Ramon. Llibre de Meravelles: Llibres I-VII. Palma de Mallorca: Patronat Ramon Llull, 2011. v. 1. Edição crítica de Lola Badia (dir.), Xavier Bonillo, Eugènia Gisbert e Montserrat Lluch.
  50. LLULL, Ramon. Llibre del Tàrtar i el Cristià (Llibre sobre el salm quicumque vult). Turnhout: Santa Coloma de Queralt; Brepols: Obrador Edèndum, 2016. Edição de Josep Batalla e Óscar de la Cruz Palma, com a colaboração de Francesc Rodríguez Bernal.
  51. LLULL, Ramon. Petició de Ramon al papa Celestí V per a la conversió dels infidels. In: LLULL, Ramon Un text català desconegut. Arxiu de textos catalans antics. 1982. n. 1, p. 9-46. Edição e estudo de Josep Perarnau Espelt.
  52. LLULL, Ramon. Romanç d'Evast e Blaquerna. Palma de Mallorca: Patronat Ramon Llull, 2009. Edição crítica de Albert Soler e Joan Santanach.
  53. LLULL, Ramon. Vita Coaetanea. In: LULLI, Raimundi. Opera Latina: Corpus Christianorum, Continuatio Mediaevalis. Turnhout: Brepols, 1980. v. 34, t. 8, p. 269-309. Edição de Hermógenes Harada.
  54. LOMBARD, Maurice. O ouro muçulmano do VII ao XI século: as bases monetárias de uma supremacia econômica. Revista de História, Heredia, v. 6, n. 13, p. 25-46, 1953. DOI: https://doi.org/10.11606/issn.2316-9141.v6i13p25-46
  55. LOMUTO, Sierra. Becoming postmedieval: the stakes of the Global Middle Ages. Postmedieval: a Journal of Medieval Cultural Studies, [s. l.], v. 11, n. 4, p. 503-512, 2020. DOI: https://doi.org/10.1057/s41280-020-00198-1
  56. MACEDO, José Rivair. Os caminhos da Rota da Seda e os relatos de viajantes medievais. In: MACEDO, José Rivair (org.). Os viajantes medievais da Rota da Seda (séculos V-XV). Porto Alegre: Editora da UFRGS, 2011. p. 9-28.
  57. MALERBA, Jurandir. História da historiografia e perspectiva global: um diálogo possível? Esboços: histórias em contextos globais, Florianópolis, v. 26, n. 43, p. 457-472, 2019. DOI: https://doi.org/10.5007/2175-7976.2019.e65419
  58. MARCO Polo and the Diversity of the Global Middle Ages. Medieval & Renaissance Studies, Amsterdam, [2023]. Disponível em: https://medren.columbia.edu/news/marco-polo-and-diversity-global-middle-ages. Acesso em: 10 fev. 2023.
  59. MORALES, Fábio Augusto; SILVA, Uiran Gebara da. História Antiga e História Global: afluentes e confluências. Revista Brasileira de História, São Paulo, v. 40, n. 83, p. 125-150, 2020. DOI: https://doi.org/10.1590/1806-93472020v40n83-06
  60. OLSTEIN, Diego. Pensar la historia globalmente. México: Fondo de Cultura Económica, 2019.
  61. PETRY, Carl F. The Mamluk Sultanate: a history. Cambridge: Cambridge University Press, 2022. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108557382
  62. POWER, Amanda. Roger Bacon and the Defence of Christendom. Cambridge: Cambridge University Press, 2013. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511843402
  63. RICHARD, Jean. European Voyages in the Indian Ocean and Caspian Sea (12th-15th Centuries). Iran, [s. l.], v. 6, p. 45-52, 1968. DOI: https://doi.org/10.2307/4299600
  64. RUBIÓ I BALAGUER, Jordi. Ramon Llull i el lul·lisme. Barcelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1985.
  65. SILVA, Marcelo Cândido da. Uma história global antes da globalização? Circulação e espaços conectados na Idade Média. Revista de História da USP, São Paulo, n. 179, p. 1-19, 2020. DOI: https://doi.org/10.11606/issn.2316-9141.rh.2020.160970
  66. SILVEIRA, Aline Dias da. História Global da Idade Média: estudos e propostas epistemológicas. Roda da Fortuna, Barcelona, v. 8, n. 2, p. 210-236, 2019.
  67. SOLER, Albert. Editing texts with a multilingual tradition: the case of Ramon Llull. Variants, [s. l.], v. 5, p. 53-72, 2006. DOI: https://doi.org/10.1163/9789401205429_005
  68. SOLER, Albert. El Liber super Psalmum Quicumque de Ramon Llull i l'opció pels tàrtars. Studia Lulliana, Palma de Mallorca, v. 32, n. 1, p. 3-19, 1992.
  69. SOUZA, Guilherme Queiroz de. Revisitando a literatura luliana: do nacional ao global. eHumanista: Journal of Iberian Studies, Santa Barbara, v. 52, p. 211-226, 2022.
  70. STANDEN, Naomi. Options and experiments: characterizing the "Global Middle Ages". In: BRANCO, Maria João; FONTES, João Luís (ed.). Global Turns, Local Circles. People, ideas and models in flux in Medieval Europe. Lisboa: IEM, 2022. p. 15-43.
  71. TRENCHS ODENA, José. "De Alexandrinis" (El comercio prohibido con los musulmanes y el Papado de Aviñon durante la primera mitad del siglo XIV). Anuario de Estudios Medievales, Barcelona, v. 10, p. 237-320, 1980.
  72. VILLALBA I VARNEDA, Pere. Ramon Llull: escriptor i filòsof de la diferencia: Palma de Mallorca, 1232-1316. Bellaterra: Universitat Autònoma de Barcelona, 2015.
  73. WICKHAM, Chris. O legado de Roma: iluminando a idade das trevas. Campinas: Editora da Unicamp, 2019.
  74. WIESNER-HANKS, Merry E. História concisa do mundo. São Paulo: Edipro, 2018.
  75. XII CONGRESSO Internacional de Estudios Xacobeos_02. [S. l.: s.n.], 2022. 1 vídeo (52min19s). Publicado pelo canal Camino Xacobeo. Disponível em: https://www.youtube.com/watch?v=I2Xf23QFenU. Acesso em: 10 fev. 2023.

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.